online 
Materiały, z których budujemy i projektujemy, przestają być neutralnym wyborem. Każda decyzja materiałowa ma dziś konsekwencje środowiskowe, ekonomiczne czy biznesowe. Producenci i projektanci, którzy to rozumieją, już zmieniają reguły gry.
Wybór materiału nie kończy się na projekcie. Decyduje o tym, jak budynek funkcjonuje przez dekady, jakie generuje koszty eksploatacji, jak wpływa na komfort użytkowników i co dzieje się z nim po rozbiórce. Świadome wybory materiałowe odbywają się codziennie, na etapie koncepcji, w rozmowie z klientem, przy specyfikacji. ArchiDAY ONLINE „Materiały i producenci gotowi na przyszłość” to kompendium wiedzy i źródeł, które realnie wspiera te decyzje.
Materiały i producenci gotowi na przyszłość:
Co powinieneś wiedzieć.
Branża budowlana odpowiada za nawet 40% globalnych emisji CO₂. To właśnie od decyzji projektowych zależy, czy budynki, które projektujemy, staną się częścią problemu czy jego rozwiązania. Podczas majowego archiDAY online przez cały dzień rozmawialiśmy o materiałach, które już dziś odpowiadają na te wyzwania. Oto skrót tego, czego się dowiedzieliśmy.
Głos wykonawcy:
dlaczego materiał ma znaczenie zanim w ogóle wbijemy łopatę?
Monika Chacińska, Environmental Manager w Skanska Property Poland, postawiła sprawę jasno: ślad węglowy wbudowany – ten zakumulowany w materiałach podczas ich produkcji – jest nieodwracalny. Nie można go „poprawić” późniejszymi decyzjami operacyjnymi. Skanska realizuje własne krzywe dekarbonizacyjne z celem osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2045 roku i oblicza ślad węglowy każdej inwestycji w perspektywie 50 lat.
Co z tego wynika dla architektów i projektantów? Monika Chacińska wprost wskazała, czego deweloperzy tej klasy oczekują od rynku materiałowego:
- Deklaracji EPD – jako realnej wartości, nie wartości generycznej
- Materiałów z domieszką recyklatu – poprawiają całościowy wynik śladu węglowego
- Niskiej zawartości lotnych związków organicznych – bo jakość powietrza wewnętrznego bezpośrednio wpływa na satysfakcję i efektywność pracowników
- Braku substancji SVHC – substancji szczególnie niebezpiecznych, których obecności wymaga weryfikacji taksonomia UE
- Systemów take-back – czyli możliwości zwrotu materiału do producenta po zakończeniu cyklu życia
- Lokalności pochodzenia – im krótszy łańcuch dostaw, tym niższy ślad transportowy
Regulacje unijne – taksonomia, dyrektywa EPBD, raportowanie ESG – sprawiają, że to już nie jest kwestia wyboru, lecz obowiązku. Skanska buduje już dziś pod scenariusze klimatyczne przewidziane na 2050 i 2100 rok.
Głos ekspertki:
jak się nie pogubić w gąszczu certyfikatów?
Ewa Trzcionka – ekspertka ds. zrównoważonego rozwoju w firmie IDURO, wcześniej założycielka i wieloletnia redaktorka naczelna magazynu Design Alive, wykładowczyni akademicka, mówiła o tym, co w praktyce oznaczają certyfikaty i deklaracje dla pracy architekta i projektanta wnętrz.
Jej kluczowe wskazówki:
Zanim zaczniesz projektować, zadaj inwestorowi cztery pytania:
- Czy projekt będzie finansowany ze środków UE lub innego funduszu?
- Czy inwestycja będzie finansowana z kredytu (który może mieć wymogi środowiskowe)?
- Czy inwestor jest już objęty obowiązkiem raportowania ESG?
- Czy planowana jest certyfikacja budynku (LEED, BREEAM, WELL)?
Odpowiedzi na te pytania z góry zawężają dobór materiałów i chronią projekt przed podmianą przez wykonawcę na tańszy zamiennik.
EPD to nie gwarancja ekologiczności, to ujawnienie danych. Dokument pokazuje, jak wygląda zarządzanie zasobami wodnymi, energetycznymi, zawartość recyklatu, podatność na recykling. To jak duża etykieta na produkcie. Samo posiadanie EPD nie oznacza, że produkt jest „zielony” – oznacza, że producent nie ma nic do ukrycia.
Cradle to Cradle to konkretne wymagania środowiskowe, nie tylko deklaracja. HPD (Health Product Declaration) to przejrzystość składu chemicznego, jeśli producent ma ten dokument i chce go pokazać, znaczy, że naprawdę nie ma nic do ukrycia.
Certyfikaty mają daty ważności. Sprawdzaj je przed złożeniem oferty w przetargu, nieważna deklaracja to nieważna oferta.
Deklaracja producenta to za mało. Dokument musi być wystawiony przez akredytowaną jednostkę certyfikującą. Warto sprawdzić, kto go wystawił i czy ta jednostka ma odpowiednie uprawnienia, również jeśli pochodzi z innego kraju UE.
Ewa przytoczyła konkretny przykład z praktyki: urząd średniego miasta starający się o fundusze unijne na rewitalizację obiektu kulturalnego. Dzięki temu, że architektka pracująca przy projekcie miała wsparcie w doborze produktów z deklaracjami EPD i potrafiła to odpowiednio opisać w dokumentacji aplikacyjnej, urzędnicy byli zaskoczeni poziomem merytorycznym wniosku. To właśnie ta dokumentacja może decydować o przyznaniu dofinansowania.
Głos architektów:
jak przekonać inwestora i nie stracić odpowiedzialnych materiałów po drodze?
W panelu dyskusyjnym spotkały się cztery różne perspektywy, które razem dają pełny obraz wyzwań, z jakimi projektanci i architekci mierzą się w codziennej pracy.
Architekt Paweł Wołejsza powiedział wprost: nie należy przekonywać inwestora, trzeba mu pokazać alternatywy. Przywozi na spotkania małą wystawę materiałów, rozmawia o zaletach i wadach każdego z nich i wspólnie z inwestorem odrzuca kolejne opcje. Zrealizował już kilka domów z betonu konopnego, wełny drzewnej i słomy. Zauważył, że firmy wykonawcze chętnie podejmują takie projekty, bo są dla nich aspiracyjne, co często przekłada się na niższą wycenę. Przestrzega jednak: generalny wykonawca zazwyczaj proponuje zamiennik, który jest tańszy i często toksyczny. Bez nadzoru autorskiego i koordynacji budowy materiały zrównoważone giną na etapie realizacji. Zwraca też uwagę na argument, o którym architekci często zapominają: materiały naturalne są znacznie łatwiejsze w naprawie. Drewno, glina, konopie, można je uzupełnić po latach i nadal będą wyglądały spójnie. Tego samego nie można powiedzieć o laminatach czy spiekach kwarcowych, których serii nie dokupisz za kilka lat.
Anna Olga Chmielewska, architektka wnętrz i stylistka, członkini Zarządu Stowarzyszenia Architektów Wnętrz, zwróciła uwagę na zmianę, która zaszła w ostatnich latach: dostęp do materiałów zrównoważonych jest dziś znacznie szerszy niż jeszcze kilka lat temu. To zmienia pracę projektanta wnętrz – dziś wybór takich materiałów jest realny i coraz łatwiejszy do wpisania w budżet. Podkreśliła jednak, że wymaga to nieustannej edukacji i poszerzania wiedzy materiałowej. Projekt wnętrza nie spełnia już tylko funkcji estetycznej – ma zapewniać zdrowe i komfortowe środowisko życia.
Monika Brauntsch, doradczyni i szkoleniowiec specjalizująca się w zrównoważonym rozwoju i gospodarce o obiegu zamkniętym, odpowiedzialna m.in. za pawilon Polski na EXPO Osaka, przypomniała o szerszym kontekście: to nie jest trend ani fanaberia – to rzeczywistość regulacyjna. Europejski Zielony Ład, dyrektywy budowlane, obowiązek raportowania ESG to ramy, w których wszyscy już funkcjonujemy. Mówiła też o zielonych przetargach publicznych, które coraz częściej zawierają kryteria środowiskowe jako elementy punktowane lub wręcz obligatoryjne. Zwróciła uwagę na konieczność twardych danych: bez obliczonego śladu węglowego i deklaracji środowiskowych wszelkie twierdzenia o ekologiczności produktu to jedynie greenwashing.
Jadwiga Husarska-Sobina, projektantka produktu z Husarska Design Studio, twórczyni marki meblarskiej opartej na materiałach z roślin jednorocznych, mówiła o kosztach z innej perspektywy: innowacyjny materiał nigdy nie będzie tani na starcie, bo za ceną kryją się lata R&D, budowa maszyn i certyfikacja. Jednocześnie przekonuje, że argument środowiskowy działa najlepiej, gdy jest podparty liczbami, np. informacją o tym, ile kilogramów CO₂ zostało zakumulowanych w konkretnym meblu. To daje inwestorom argument, który mogą dalej przekazywać. I dodała: nie trzeba przekonywać każdego. Wystarczy znaleźć tych, którzy już rozumieją i z nimi budować.
Materiały, które warto znać
Płyty z recyklingowanych tworzyw sztucznych
Wielkoformatowe płyty powstają w 100% z recyklingu tworzyw sztucznych takich jak obudowy AGD i RTV, nakrętki od butelek, tacki cateringowe. Są w pełni hydrofobowe, odporne na kwasy, nadają się zarówno do wnętrz (blaty, meble, okładziny), jak i na zewnątrz. Każda płyta jest niepowtarzalna wizualnie, podobnie jak słoje w drewnie. Materiał jest termoplastyczny, więc można go naprawiać i ponownie przetwarzać. Możliwe jest też zwrócenie mebli do producenta po zakończeniu ich użytkowania.
Kompozyt tekstylny
Materiał powstający ze zużytych tekstyliów, dosłownie z tego, co trafia na wysypiska. Obrabiany tak jak drewno (piły, wkręty, CNC), cenowo porównywalny z bardziej odpornymi gatunkami drewna. Nie wymaga impregnacji ani malowania, nasiąkliwość mniejsza niż gres. Nadaje się na tarasy, pomosty, elewacje, ekrany akustyczne, place zabaw dla dzieci. Posiada szereg certyfikatów dopuszczających do wymagających zastosowań, m.in. klasę palności. Domyka cykl, tzn. Że zużyty materiał można odesłać i ponownie przetworzyć.
Łupek dachowy i elewacyjny
Kamień naturalny wydobywany i obrabiany niemal bez chemii, w dużej mierze ręcznie. Żywotność liczona w setkach lat, kamienie zdjęte z dachów po ponad 100 latach nadają się do ponownego montażu. Umożliwia płynne przejście z dachu na elewację bez konieczności stosowania rynny ukrytej. Montaż mechaniczny, bez klejenia, pozwala na demontaż i ponowne użycie. Posiada deklaracje EPD.
Tynki i farby gliniane
Materiał w pełni naturalny, pozyskiwany lokalnie. Reguluje wilgotność powietrza we wnętrzu (dąży do optymalnego przedziału 40–60%), jest paroprzepuszczalny, nie emituje lotnych związków organicznych. Trwałość liczona w dekadach. Można go lokalnie naprawiać samodzielnie, wystarczy zachować resztkę materiału. Starzeje się pięknie, tworząc patynę. Efekty wykończenia zależą od umiejętności rzemieślnika,możliwe są tekstury od gładkich po mocno porowate i dekoracyjne.
Ubijana ziemia
Starożytna technika budowania z mieszaniny ziemi, piasku i wody. Materiał o zerowej lub bardzo niskiej emisji CO₂, głęboko zmysłowy w odbiorze. Stosowany jako panele wewnętrzne, lady, recepcje, elementy meblowe i instalacje artystyczne. Możliwa prefabrykacja, panele produkowane w studiu, transportowane i montowane na miejscu. Materiał angażuje sensorycznie – każdy chce go dotknąć.
Ceramika Stargres
Materiał w pełni naturalny, produkowany w oparciu o surowce pozyskiwane lokalnie (do 95% z Polski). Proces produkcji obejmuje zamknięty obieg wody, odzysk ciepła z pieców, fotowoltaikę oraz opakowania z recyklingu. Transport realizowany coraz częściej koleją. Trwałość produktu przekłada się bezpośrednio na zmniejszenie śladu środowiskowego w cyklu życia budynku.
Chemia budowlana od Mapei
Niewidoczny, ale kluczowy element każdego projektu. Odpowiednia chemia wydłuża cykl życia materiałów nawet kilkukrotnie, skrócenie żywotności systemu z 30 do 5 lat oznacza podwojenie zużycia zasobów i odpadów. Produkty MAPEI posiadają certyfikaty emisji lotnych związków organicznych (EMICODE) oraz deklaracje zdrowotne produktu (HPD). Produkty z deklaracją EPD pozwalają liczyć ślad węglowy całej inwestycji.
Panele akustyczne z wełny szklanej i drzewnej
Płyty dźwiękochłonne produkowane w nawet 70% z recyklingu (stłuczka szklana ze szklanych pojemników). Wełna drzewna pozyskiwana lokalnie, w promieniu 50 km od fabryki. Możliwe ponowne użycie paneli przy zmianie lokalizacji biura. Deklaracje EPD dostępne od 2004 roku. Tynk akustyczny pozwala uzyskać gładką, minimalistyczną powierzchnię sufitu z zachowaniem pełnej funkcji dźwiękochłonnej.
Drewno opalane metodą shou sugi ban
Tradycyjna japońska technika opalania drewna, która zwiększa jego odporność na gnicie, butwienie i ogień. Produkt w pełni naturalny, zabezpieczany lazurami na bazie wody. Nie wymaga regularnej impregnacji. Żywotność wielokrotnie wyższa niż tradycyjnych elewacji drewnianych. Stosowany na elewacjach, dachach, we wnętrzach. Dostępne warianty kolorystyczne od głębokiej czerni po naturalne szarości i brązy.
Beton konopny
Mieszanina paździerzy konopnych, wapna i wody, materiał wypełniający szkielet drewnianej lub stalowej konstrukcji. Paroprzepuszczalny, reguluje wilgotność powietrza. Uzyskał klasę palności B, BS1.0. Budynek z betonu konopnego nie potrzebuje klimatyzacji, masa termiczna ścian stabilizuje temperaturę. Jeden hektar konopi sekwestruje 12–17 ton CO₂ rocznie. Technologia dostępna zarówno jako wylewka ubijana, natrysk, jak i prefabrykowane bloczki.
Biopłyty z konopi i słomy
Płyty trójwarstwowe z roślin jednorocznych, klejone klejem białkowym (bez żadnych syntetycznych spoiw, bez formaldehydu). W pełni biodegradowalne. Dostępne w formatach 240×115 cm, grubości 12–20 mm. Nadają się do meblarstwa, zabudów, okładzin ściennych. Możliwe fornirowanie. Bardzo dobre właściwości akustyczne i izolacyjne.
Tarcica konopna
Belki i płyty produkowane z łodygi konopi przemysłowej – materiał alternatywny dla drewna, bezformaldyhydowy, zawierający poniżej 5% spoiwa. Pochłania ponad 1689 kg CO₂ na metr sześcienny suchej masy. Jeden stolik z konopi magazynuje więcej CO₂ niż sam waży. Przetwarzany przez stolarnie podobnie jak drewno, wymaga jednak poznania specyfiki materiału.
Panele z grzybni
Dekoracyjne panele tworzone przez grzybnie rosnące na substracie z trocin lub paździerza konopnego. Każdy panel jest unikalny – wzór tworzy natura, nie człowiek. Materiał badany pod kątem właściwości akustycznych. W pełni naturalny, wizualnie niezwykły i intrygujący.
Co wynika z tego dla architektów i projektantów?
Czytaj dokumenty. EPD to nie gwarancja ekologiczności, to ujawnienie danych. Cradle to Cradle to konkretne wymagania środowiskowe. HPD to przejrzystość składu chemicznego. Certyfikaty mają daty ważności, sprawdzaj je przed złożeniem oferty.
Pytaj inwestora na początku. Czy inwestycja będzie finansowana ze środków UE? Czy inwestor raportuje ESG? Czy planowana jest certyfikacja budynku? Odpowiedzi na te pytania zawężają dobór materiałów w sposób, który chroni projekt przed późniejszą podmianą przez wykonawcę.
Myśl systemowo, nie produktowo. Dobór chemii, sposobu łączenia i wykończenia ma równie duże znaczenie jak wybór głównego materiału. Zrównoważony materiał zniszczony przez błąd technologiczny traci swój potencjał całkowicie.
Licz koszty cyklu życia, nie koszty zakupu. Materiał droższy na start może być kilkukrotnie tańszy w perspektywie 30 lat użytkowania, jeśli nie wymaga impregnacji, malowania, regularnych napraw ani wymiany.
Masz sojuszników. Producenci i ich przedstawiciele chętnie doradzają już na etapie projektowania – w zakresie detali, podkonstrukcji, doboru systemów, a nawet wsparcia przy opisach do wniosków o dofinansowanie.
Chcesz iść dalej?
Jeśli temat materiałów zrównoważonych Cię zaciekawił i chcesz przekuć tę wiedzę w codzienną praktykę projektową, zapraszamy już 29 maja 2026 na warsztaty Material Lab.
Spędzimy jeden dzień z kolekcją materiałów, które możesz zobaczyć, dotknąć i o których możesz zapytać wprost. Omówimy każdy materiał uczciwie, z jego zaletami i ograniczeniami. Wyjdziesz z gotową wiedzą, którą możesz stosować następnego dnia.
Masz pytania dotyczące konkretnych materiałów, realizacji lub chcesz omówić projekt?
Porozmawajmy:
Karolina Ferenc [email protected]
Zobacz fotorelację
Pozostałe wydarzenia ArchiDAY Online
STARE MURY
- specjalizacja rewitalizacja
Architektura coraz rzadziej polega dziś wyłącznie na projektowaniu nowych obiektów. W świecie ograniczonych zasobów, rosnących kosztów realizacji i większej świadomości wartości istniejącej tkanki to właśnie rewitalizacja staje się jednym z najważniejszych kierunków rozwoju zawodu architekta. Jest to jednak obszar wymagający szczególnych kompetencji. Praca z zabytkiem, obiektem poprzemysłowym czy historyczną strukturą wymaga nie tylko talentu projektowego, ale też specjalistycznej wiedzy technicznej, formalnej i inwestycyjnej.
OK
